Da PU là chất liệu xuất hiện trên rất nhiều món đồ quen thuộc: ví, túi xách, thắt lưng, giày, áo khoác, ghế sofa. Trên nhãn, nó có thể được gọi là “da PU”, “da PU cao cấp”, “giả da” hay “da tổng hợp”, khiến không ít người băn khoăn: da PU là gì, có phải da thật không, và có bền không?
Bài viết này giải thích ngắn gọn cấu tạo của da PU, ưu điểm và nhược điểm thực tế, độ bền trong khí hậu nóng ẩm như TP.HCM, điểm khác nhau giữa da PU và da bò thật, cũng như cách phân biệt da PU với da simili. Mục tiêu không phải để chê một chất liệu, mà để quý khách hiểu mình đang mua gì và chọn đúng cho nhu cầu.
Da PU là gì?
Da PU (viết tắt của polyurethane) là một loại da nhân tạo. Nó không làm từ da động vật mà gồm hai phần chính: một lớp vải nền (thường là vải dệt hoặc vải không dệt từ sợi polyester, cotton) và một hoặc nhiều lớp nhựa polyurethane phủ lên trên. Sau khi phủ, bề mặt được ép qua trục có khắc vân để tạo hạt giống da bò, da cừu, thậm chí giống cả vân da cá sấu.
Vì vậy, khi hỏi “PU có phải da thật không”, câu trả lời là không. Đây là vật liệu mô phỏng vẻ ngoài của da. Một số biến thể có tên gọi riêng:
- Da PU thường: vải nền phủ PU, dùng nhiều cho túi ví thời trang, giày, áo khoác.
- Da PU “cao cấp” hoặc da microfiber: lớp nền là sợi siêu mảnh (microfiber) giúp vật liệu dày, dai và mềm hơn, nhưng về bản chất vẫn là da nhân tạo.
- “Da PU nappa”: tên gọi thương mại cho loại PU có bề mặt mịn, mềm. Đây không phải da nappa thật, vốn là da cừu, da dê hoặc da bê thuộc mềm.
- Da tái chế (da vụn ép): vụn da trộn keo, ép thành tấm rồi phủ lớp PU bên ngoài. Có một phần da trong thành phần nhưng không phải tấm da nguyên.
Ưu và nhược điểm của da PU
Chất liệu này phổ biến vì có những ưu điểm rõ ràng trong sản xuất hàng loạt:
- Chi phí thấp, dễ sản xuất số lượng lớn với màu sắc và độ dày đồng đều trên cả cuộn.
- Màu sắc và hoạ tiết đa dạng, có thể in, ép bóng, ép vân theo yêu cầu.
- Bề mặt kín nên ít thấm nước trong thời gian ngắn, dễ lau chùi vết bẩn.
- Nhẹ hơn da thật cùng độ dày.
Đổi lại, nó có những nhược điểm mà người dùng thường chỉ nhận ra sau một thời gian:
- Kém thoáng khí: lớp nhựa gần như đóng kín, nên giày, áo hay ghế bọc giả da dễ gây bí, nóng khi tiếp xúc lâu.
- Bong tróc, “nổ da”: theo thời gian, nhất là khi gặp nhiệt và độ ẩm cao, lớp PU bị thuỷ phân, rạn nứt rồi tróc từng mảng, để lộ lớp vải nền bên dưới.
- Khó phục hồi: khi lớp phủ đã bong, gần như không thể làm lại bề mặt như ban đầu, vì phần hỏng nằm chính ở lớp tạo nên vẻ ngoài của vật liệu.
- Cạnh và mặt cắt kém đẹp: mặt cắt lộ vải nền, nên đồ giả da thường phải gấp mép hoặc viền chứ khó chà nhám và sơn cạnh như da thật.
Da PU có bền không?
Đây là câu hỏi được tìm nhiều nhất về chất liệu này. Câu trả lời ngắn: loại vật liệu này có thể dùng ổn trong vài năm, nhưng tuổi thọ phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng lớp phủ và môi trường sử dụng, và thường ngắn hơn da thật được chăm sóc đúng cách.
Ba yếu tố khiến lớp phủ PU xuống cấp nhanh:
- Độ ẩm cao: không khí ẩm kéo dài, như mùa mưa ở Sài Gòn, thúc đẩy quá trình thuỷ phân của lớp PU.
- Nhiệt và nắng: để túi, ví trong cốp xe hay trên táp-lô ô tô dưới nắng làm lớp phủ giòn và rạn nhanh hơn.
- Ma sát và gập nhiều lần: các điểm gập của ví, quai túi, mũi giày là nơi bong tróc đầu tiên.
Vì vậy, cùng một chiếc ví giả da, người dùng trong phòng máy lạnh có thể thấy bền hơn người thường xuyên đi ngoài trời. Ngược lại, da thật cũng không phải “bất tử”: da thật bị khô, nứt hay mốc nếu bảo quản sai, nhưng có thể vệ sinh, dưỡng và phục hồi đồ da cũ khi cần. Một hiện tượng dễ nhầm là dây da thật cũng có thể hư lớp hoàn thiện bề mặt; bài dây da đồng hồ bị bong tróc giải thích rõ nguyên nhân và cách xử lý.
Da PU và da bò thật khác nhau thế nào?
Khi so sánh da PU và da bò, dễ thấy chúng khác nhau từ cấu tạo đến cách lão hoá. Bảng dưới đây tóm tắt các điểm chính:
| Tiêu chí | Da PU | Da bò thật |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Vải nền phủ nhựa polyurethane | Da bò hoặc da bê qua quá trình thuộc |
| Bề mặt | Vân ép đều, thường lặp lại theo chu kỳ | Vân và lỗ chân lông tự nhiên, không tấm nào giống tấm nào |
| Mặt cắt, mặt sau | Lộ lớp vải dệt | Thớ sợi da, có thể lạng mỏng, chà nhám, sơn cạnh |
| Thoáng khí | Kém | Tốt hơn nhờ cấu trúc sợi tự nhiên |
| Chống nước | Bề mặt kín, ít thấm trong thời gian ngắn | Tuỳ loại da và cách hoàn thiện; da Epsom chống nước tốt |
| Hư hỏng thường gặp | Rạn, bong tróc lớp phủ | Khô, nứt, mốc nếu bảo quản sai |
| Khả năng phục hồi | Hạn chế khi lớp phủ đã bong | Có thể vệ sinh, dưỡng, phục hồi |
| Chi phí | Thấp | Cao hơn, tuỳ loại da |
Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở mặt cắt. Với da thật, thợ có thể thuộc, lạng mỏng, chà nhám và sơn cạnh nhiều lớp để cạnh mịn, kín. Với giả da, mặt cắt là vải nền, nên nhà sản xuất phải gấp mép hoặc bọc viền để che đi.
Trong nhóm da bò thật cũng có nhiều cấp độ, từ da lớp ngoài cùng đến da lớp dưới đã mài và phủ. Bài so sánh full-grain, top-grain và veg-tan và bài da bê và da bò khác nhau giúp hiểu rõ hơn trước khi chọn.
Da PU và da simili có giống nhau không?
Ở Việt Nam, “da simili” thường dùng để gọi chung các loại giả da, nhưng trong ngành vật liệu, simili hay được hiểu là giả da phủ PVC (polyvinyl clorua). So với PU, simili PVC thường cứng hơn, bóng hơn, ít thoáng khí hơn và có mùi nhựa rõ hơn. Loại này hay gặp trên ghế văn phòng, ghế xe, bìa sổ, đồ nội thất phổ thông.
Tóm lại, cả hai đều là da nhân tạo, khác nhau chủ yếu ở loại nhựa phủ. Cả hai đều không có cấu trúc sợi tự nhiên như da thật. Khi mua hàng, nên đọc kỹ nhãn: những cụm như “PU leather”, “synthetic leather”, “faux leather”, “vegan leather” hay “giả da” đều chỉ vật liệu nhân tạo.
Cách phân biệt da PU với da thật nhanh
Có vài dấu hiệu đơn giản để nhận ra giả da ngay khi cầm sản phẩm:
- Nhìn mặt cắt hoặc mặt trong: thấy lớp vải dệt đều là dấu hiệu rõ nhất của vật liệu nhân tạo.
- Quan sát vân: vân giả da thường đều và lặp lại; vân da thật có chỗ đậm chỗ nhạt, lỗ chân lông không đồng nhất.
- Ngửi mùi: giả da thường có mùi nhựa hoặc hoá chất; da thật có mùi riêng, xem thêm bài da thật có mùi không.
- Ấn và gập nhẹ: da thật tạo nếp nhăn tự nhiên, mềm dần; giả da nhăn đều hoặc đàn hồi kiểu nhựa.
Không nên đốt thử để kiểm tra vì dễ làm hỏng sản phẩm. Hướng dẫn chi tiết hơn có trong bài cách nhận biết da thật chỉ trong 10 giây và cách phân biệt da thật, da giả cho người mới.
Khi nào nên chọn da PU, khi nào nên chọn da thật?
Giả da phù hợp khi cần một món đồ dùng ngắn hạn, theo mùa, hoặc muốn màu sắc, hoạ tiết lạ với chi phí thấp. Nó cũng là lựa chọn của những người không muốn dùng chất liệu từ động vật.
Da thật phù hợp hơn với những món đồ đi cùng người dùng nhiều năm và chạm tay mỗi ngày: ví, thắt lưng, dây đồng hồ, túi công sở, dép. Đây cũng là những món đáng đầu tư vào chất liệu tốt và tay nghề làm thủ công.
Tại xưởng Thế Phạm, các sản phẩm được chế tác từ da thật như da Togo, da Epsom và da cá sấu thật nhập từ châu Âu. Sử dụng da bê Epsom từ nhà thuộc Weinheimer (Đức), nổi bật với bề mặt vân dập tinh tế và khả năng giữ phom tốt. Chất liệu được Thế Phạm tuyển chọn thông qua nhà cung cấp tại Việt Nam, phục vụ quá trình chế tác đồ da thủ công theo yêu cầu. Da Epsom chống nước tốt, che được vết xước nhẹ và rất bền, nên được dùng cho ví thẻ TP Gecko Signature và nhiều mẫu quai dép.
Video: chà nhám và sơn cạnh, công đoạn chỉ làm được trên da thật
Một trong những khác biệt dễ thấy nhất giữa giả da và da thật nằm ở phần cạnh. Video dưới đây ghi lại công đoạn chà nhám và sơn cạnh dây đồng hồ tại xưởng Thế Phạm:
Về các loại da nhân tạo nói chung, có thể tham khảo thêm mục Artificial leather trên Wikipedia.
Câu hỏi thường gặp về da PU
Da PU là gì, có phải da thật không?
Da PU là da nhân tạo, gồm lớp vải nền phủ nhựa polyurethane rồi ép vân giống da. Nó không làm từ da động vật nên không phải da thật.
Da PU có bền không?
Da PU có thể dùng ổn trong vài năm tuỳ chất lượng lớp phủ. Nhiệt, nắng và độ ẩm cao làm lớp PU rạn và bong tróc nhanh hơn, và khi đã bong thì khó phục hồi.
Da PU và da bò cái nào tốt hơn?
Da PU có chi phí thấp, nhẹ và dễ lau chùi. Da bò thật thoáng khí hơn, có thể dưỡng và phục hồi, phù hợp hơn với đồ dùng hằng ngày trong nhiều năm.
Da PU và da simili khác nhau thế nào?
Cả hai đều là giả da. Da simili thường chỉ loại phủ nhựa PVC, cứng và bóng hơn, ít thoáng khí hơn; da PU phủ polyurethane nên mềm hơn.
Làm sao nhận biết nhanh da PU?
Nhìn mặt cắt hoặc mặt trong: nếu thấy lớp vải dệt đều thì đó là da PU. Vân lặp lại đều và mùi nhựa cũng là dấu hiệu thường gặp.
Hiểu đúng về chất liệu này giúp chọn đồ phù hợp với nhu cầu và kỳ vọng về độ bền. Nếu cần xem tận tay sự khác nhau giữa các loại da thật, quý khách có thể ghé xưởng đồ da thủ công Thế Phạm tại TP.HCM (nên hẹn trước), gọi hotline/Zalo 0961 65 66 67 hoặc liên hệ với xưởng.
