Da lộn là chất liệu có bề mặt mịn như nhung, sờ vào thấy mềm và hơi ấm tay, thường gặp trên giày, dép, áo khoác, túi xách hay lớp lót bên trong hộp đồ. Trên nhãn hàng, nó còn được gọi là da suede, và rất hay bị nhầm với da nubuck hoặc các loại “nhung da” nhân tạo. Vì vậy câu hỏi quen thuộc là: da lộn là gì, có phải da thật không, và có bền không?
Bài viết này giải thích ngắn gọn da lộn được làm ra như thế nào, khác gì so với da nubuck và da trơn, ưu nhược điểm thực tế trong khí hậu nóng ẩm, cách nhận biết da lộn thật, cũng như cách xưởng Thế Phạm dùng nhóm da có bề mặt mờ, mịn này trong đồ da thủ công. Mục tiêu là để quý khách hiểu đúng chất liệu trước khi chọn mua hoặc đặt làm.
Da lộn là gì?
Da lộn (suede) là da động vật thật, được xử lý để dùng mặt có lớp sợi xơ mịn làm mặt ngoài, thay vì mặt cật (mặt có lỗ chân lông và hạt vân) như da trơn thông thường. Sau khi thuộc, mặt này được chà nhám và chải để các sợi collagen dựng lên thành một lớp lông tơ ngắn, tạo cảm giác như nhung.
Tên gọi “da lộn” xuất phát chính từ đặc điểm này: người ta “lộn” mặt trong của tấm da ra ngoài để dùng. Chất liệu này có thể làm từ nhiều loại da khác nhau, phổ biến nhất là da cừu, da dê, da bê và da bò. Da từ con vật nhỏ, như cừu non hoặc dê, thường cho lớp lông tơ mịn và mềm hơn; da bò cho tấm da dày, chắc hơn nhưng lớp lông thô hơn.
Như vậy, nếu được làm từ da động vật, da lộn là da thật. Tuy nhiên trên thị trường cũng có rất nhiều vật liệu nhân tạo mô phỏng bề mặt này (thường gọi là nhung da hoặc microsuede), nên khi mua cần hỏi rõ thành phần.
Da lộn được làm ra như thế nào?
Một tấm da động vật sau khi thuộc có hai mặt: mặt cật bên ngoài (nơi có lông con vật) và mặt thịt bên trong. Với da dày như da bò, tấm da thường được lạng tách thành nhiều lớp. Lớp trên cùng giữ mặt cật dùng làm da trơn; lớp bên dưới, gọi là lớp da váng (split), không còn mặt cật và là nguồn chính để làm suede.
Quy trình có thể tóm tắt như sau:
- Thuộc da: biến da sống thành da bền, không thối rữa.
- Lạng tách lớp (với da dày) để lấy lớp da váng hoặc chọn mặt thịt của da mỏng.
- Chà nhám, mài mặt để làm các sợi xơ dựng lên đều.
- Nhuộm màu thấm vào toàn bộ thớ da, nên suede thường có màu đồng đều cả hai mặt.
- Chải và hoàn thiện để lớp lông tơ mịn, xuôi một chiều.
Vì không còn lớp mặt cật, vốn là phần dày đặc và chắc nhất của tấm da, chất liệu này mềm và nhẹ hơn nhưng cũng nhạy cảm hơn với nước và vết bẩn. Đây là điểm quan trọng nhất cần biết khi chọn đồ làm từ chất liệu này.
Da lộn, da nubuck và da lộn nhân tạo khác nhau thế nào?
Ba chất liệu này nhìn qua khá giống nhau vì đều có bề mặt mờ, mịn và không bóng. Điểm khác nằm ở việc lớp lông tơ được tạo ra từ phần nào của tấm da:
| Tiêu chí | Da lộn (suede) | Da nubuck | Da lộn nhân tạo (microsuede) |
|---|---|---|---|
| Nguồn gốc | Da thật, dùng mặt trong hoặc lớp da váng | Da thật, chà nhẹ mặt cật | Sợi tổng hợp (thường là polyester) |
| Bề mặt | Lông tơ dài hơn, xốp, mềm | Lông tơ rất ngắn, mịn và chặt hơn | Đều tăm tắp, không có thớ da |
| Độ chắc | Mềm, kém chắc hơn da trơn | Chắc hơn da lộn vì còn cấu trúc mặt cật | Tuỳ chất lượng sợi |
| Khả năng chịu nước | Thấm nhanh, dễ để lại vết | Thấm, nhưng thường đỡ hơn da lộn | Thường chịu nước tốt hơn |
| Thoáng khí | Tốt | Tốt | Kém hơn da thật |
| Ứng dụng thường gặp | Giày, dép, áo khoác, lót trong, khăn lau | Giày cao cấp, hộp da, phụ kiện | Sofa, đồ thời trang bình dân, vải bọc |
Nói ngắn gọn: cả hai đều là da thật, nhưng nubuck được làm từ mặt cật nên chắc và mịn hơn, còn suede mềm, xốp hơn. Phần so sánh chi tiết giữa nubuck và các loại da khác đã có trong bài so sánh da nubuck và da thường. Nếu muốn hiểu rõ thêm về các lớp của tấm da, có thể xem bài full grain, top grain và veg-tan.
Da lộn có bền không? Ưu và nhược điểm
Chất liệu này có thể dùng nhiều năm nếu được dùng đúng chỗ và chăm sóc đúng cách, nhưng về độ chịu va chạm, nước và vết bẩn thì nó không bằng da trơn còn nguyên mặt cật. Cụ thể:
Ưu điểm:
- Mềm, êm và nhẹ, ôm theo dáng chân hoặc dáng tay tốt, nên rất hợp làm quai dép, giày lười, găng tay hay lớp lót.
- Thoáng khí vì là da thật, đỡ bí hơn so với vật liệu phủ nhựa.
- Bề mặt mờ, ấm áp, tạo cảm giác sang trọng, mộc mạc khác hẳn da bóng.
- Ma sát nhẹ, không trầy xước bề mặt khác, nên được dùng làm khăn lau đồng hồ, lau trang sức hoặc lót hộp.
Nhược điểm:
- Dễ thấm nước và vết dầu: nước có thể để lại vết loang, lớp lông tơ bị bết lại nếu không xử lý kịp.
- Bám bụi: lớp lông tơ giữ bụi nhiều hơn mặt da trơn, cần chải thường xuyên.
- Không chịu được ma sát mạnh lâu ngày: các vùng cọ xát nhiều có thể bị xẹp lông, bóng lì.
- Khó lau bằng khăn ướt hoặc xà phòng như da trơn, phải dùng bàn chải và dụng cụ riêng.
Vậy da lộn đi mưa được không? Câu trả lời là nên hạn chế. Một vài giọt nước thường có thể xử lý được nếu thấm khô ngay và chải lại khi da đã khô, nhưng ngâm nước hoặc đi mưa lâu dễ làm da bị cứng, loang màu và bết lông. Với khí hậu nhiều mưa và nồm ẩm, loại da này hợp nhất với môi trường trong nhà, văn phòng hoặc những ngày khô ráo.
Cách nhận biết da lộn thật và da lộn nhân tạo
Vì vật liệu nhân tạo ngày càng được làm khéo, cách chắc chắn nhất vẫn là hỏi rõ nơi bán. Tuy vậy, có vài dấu hiệu giúp phân biệt nhanh:
- Nhìn mặt cắt và mặt sau: da thật có mặt cắt là thớ sợi da đan xen, không có lớp vải dệt. Da nhân tạo thường lộ lớp vải nền hoặc sợi đều đặn.
- Bề mặt: da thật có độ dày, độ mịn của lông tơ thay đổi nhẹ giữa các vùng; vật liệu nhân tạo đều tăm tắp.
- Vuốt tay hai chiều: cả hai loại đều có thể tạo vệt sáng tối khi vuốt, nên dấu hiệu này không đủ để kết luận.
- Mùi: da thật có mùi da đặc trưng, còn vật liệu tổng hợp thường không mùi hoặc có mùi nhựa. Về chủ đề này có bài riêng da thật có mùi không.
- Cảm giác khi cầm: da thật mềm nhưng có độ “thịt” và độ đàn hồi nhẹ, vật liệu nhân tạo thường mỏng và trơn hơn.
Những nguyên tắc chung để phân biệt da thật và giả da được tổng hợp thêm trong bài cách phân biệt da thật, da giả cho người mới.
Da lộn và nubuck trong đồ da thủ công tại Thế Phạm
Ở xưởng Thế Phạm, nhóm da có bề mặt mờ, mịn này được dùng đúng vào những chỗ phát huy ưu điểm mềm, êm và không làm trầy xước:
- Dép mang trong nhà: mẫu dép TP Velvet Home có quai da lộn mềm, đế da veg-tan, được làm để mang trong nhà, nơi khô ráo và ít va chạm.
- Khăn lau đồng hồ: khăn da TP SILVA làm từ một miếng da lộn nguyên tấm, chế tác thủ công tại xưởng, dùng lau mặt kính, vỏ đồng hồ và trang sức.
- Đồ để bàn bằng nubuck: như hộp khăn giấy TP Tissue Box Pegasus hay hộp da TP Quiet Box có nắp bọc nubuck, đặt trong phòng làm việc nên ít tiếp xúc với nước.
Cách dùng này phản ánh đúng tính chất chất liệu: không ép da lộn vào những món phải chịu nước, mồ hôi hay ma sát mạnh hằng ngày, mà dùng nó ở nơi cần sự mềm mại và cảm giác chạm êm tay. Với các món cần bền bỉ, chịu va chạm như ví, thắt lưng hay túi đeo hằng ngày, xưởng thường dùng da có mặt cật như da bê Epsom, Togo hoặc da bò.
Chăm sóc da lộn: vài nguyên tắc cơ bản
Cách chăm sóc suede khác hẳn với da trơn. Một vài nguyên tắc ngắn gọn:
- Chải khô định kỳ bằng bàn chải lông mềm hoặc bàn chải chuyên dụng, chải xuôi một chiều để lớp lông tơ đều.
- Khi dính nước: thấm khô nhẹ bằng khăn mềm, để khô tự nhiên nơi thoáng mát, tránh sấy nóng hay phơi nắng gắt, rồi chải lại khi da đã khô.
- Vết bẩn khô: dùng gôm (tẩy) chuyên dụng cho da lộn, chà nhẹ rồi chải sạch.
- Không dùng xi, kem dưỡng dạng dầu dành cho da trơn, vì dễ làm bết lông và loang màu.
- Cất nơi khô ráo, có túi vải thoáng khí, tránh hộp kín ẩm mốc vào mùa nồm.
Hướng dẫn chi tiết từng bước đã có trong bài dưỡng da lộn và da trơn từ thợ da Thế Phạm. Với đồ da quý, xưởng khuyên quý khách mang đến bảo dưỡng định kỳ khoảng 6 tháng đến 1 năm một lần.
Video: âm thanh của nghề da thủ công
Mỗi tấm da, dù là suede, nubuck hay da trơn, đều đi qua nhiều công đoạn cắt, lạng, khâu và hoàn thiện bằng tay. Video dưới đây ghi lại không khí làm việc thường ngày tại xưởng Thế Phạm:
Tài liệu tham khảo thêm về chất liệu này: Suede trên Wikipedia.
Câu hỏi thường gặp về da lộn
Da lộn có phải da thật không?
Có, nếu được làm từ da động vật. Da lộn là da thật dùng mặt trong hoặc lớp da váng làm mặt ngoài. Tuy nhiên cũng có da lộn nhân tạo làm từ sợi tổng hợp, nên cần hỏi rõ thành phần khi mua.
Da lộn có bền không?
Da lộn có thể dùng nhiều năm nếu dùng đúng chỗ và được chải, giữ khô thường xuyên. Nó mềm và nhạy cảm với nước, dầu và ma sát mạnh hơn da trơn còn nguyên mặt cật.
Da suede là gì?
Suede là tên gọi quốc tế của da lộn: đó là da thật được chà nhám mặt trong để tạo lớp lông tơ mịn như nhung.
Da lộn và da nubuck khác nhau thế nào?
Cả hai đều là da thật có bề mặt mờ. Nubuck được chà nhẹ từ mặt cật nên lông tơ ngắn, chặt và chắc hơn; da lộn làm từ mặt trong hoặc lớp da váng nên xốp và mềm hơn.
Da lộn đi mưa được không?
Nên hạn chế. Vài giọt nước có thể thấm khô và chải lại, nhưng đi mưa lâu dễ làm da cứng, loang màu và bết lông. Đồ da lộn hợp nhất với môi trường khô ráo, trong nhà.
Hiểu đúng da lộn giúp chọn món đồ phù hợp với cách dùng của mình và giữ nó đẹp lâu hơn. Nếu muốn xem và chạm tận tay sự khác nhau giữa da lộn, nubuck và da trơn, quý khách có thể ghé xưởng đồ da thủ công Thế Phạm tại TP.HCM (nên hẹn trước), gọi hotline/Zalo 0961 65 66 67 hoặc liên hệ với xưởng.
