Cách may túi da bằng tay không chỉ là chuyện đục lỗ rồi khâu. Một chiếc túi có thân, hông, đáy, quai, khoá kéo và lớp lót; mỗi phần chịu lực khác nhau, nên cần được tính từ lúc làm rập đến lúc sơn lớp cạnh cuối cùng. Sai một vài milimét ở rập hay ở mép lạng, túi có thể méo phom, khoá kéo gợn sóng hoặc quai xách nhanh bung.
Bài viết này đi qua 8 công đoạn mà xưởng Thế Phạm tại TP.HCM thực hiện khi làm một chiếc túi da thủ công, kèm bảng tóm tắt, những lỗi người mới hay gặp khi tự may túi da tại nhà và video ghi lại vài công đoạn thật tại xưởng. Nội dung hữu ích cho người muốn thử may túi da thủ công hoặc làm túi da handmade, và cho quý khách muốn hiểu một chiếc túi đặt làm được hoàn thiện ra sao.
Cách may túi da khác may ví da ở điểm nào?
Nhiều người bắt đầu với ví, rồi mới chuyển sang túi. Về kỹ thuật, hai việc dùng chung nền tảng: rập, cắt, lạng, khâu, sơn cạnh. Quy trình làm ví đã được trình bày riêng trong bài cách làm ví da thủ công. Với túi, độ khó tăng ở ba chỗ:
- Phom ba chiều. Ví gần như phẳng; túi có hông và đáy, nên các mảng phải khớp nhau theo góc, không chỉ theo chiều dài.
- Điểm chịu lực. Quai, chân quai và hai đầu khoá kéo chịu sức kéo mỗi ngày. Những chỗ này cần được gia cố và khâu chắc hơn các đường trang trí.
- Nhiều lớp vật liệu. Da ngoài, lớp lót và khoá kéo chồng lên nhau ở mép, nên việc lạng mỏng đúng chỗ quyết định túi gọn hay cồng kềnh.
Vì vậy, cách may túi da bằng tay thường mất nhiều thời gian hơn ví, và khâu chuẩn bị chiếm phần lớn công sức trước khi mũi kim đầu tiên được khâu.
Cách may túi da bằng tay: 8 công đoạn tại xưởng Thế Phạm
1. Thống nhất mẫu và làm rập
Mọi chiếc túi bắt đầu từ việc trao đổi với khách để thống nhất quy cách, mẫu mã, rồi thiết kế mô phỏng. Sau đó, rập được vẽ trên máy tính, in ra giấy, dán lên bìa cứng rồi cắt. Xưởng lưu lại bản rập để những lần làm sau giữ đúng tỷ lệ. Một chiếc túi có thể cần hàng chục mảnh rập: thân trước, thân sau, hông, đáy, nắp, quai, tai khoá, ngăn trong. Cách làm rập được giải thích chi tiết trong bài rập da là gì.
2. Chọn da cho thân, quai và lót
Không phải phần nào của túi cũng dùng cùng một loại da. Thân túi cần giữ phom và chịu va chạm; quai cần dai; lớp lót cần mềm, nhẹ. Tại xưởng, túi thường dùng da bê Togo hoặc Epsom từ nhà thuộc Weinheimer Leder (Đức), được Thế Phạm tuyển chọn thông qua nhà cung cấp tại Việt Nam. Với túi công sở, xưởng còn dùng da bò vân Taiga nhập từ Ý (xem bài da Taiga là gì). Lớp lót có thể là da bò hoặc vải canvas cho nhẹ, tuỳ yêu cầu.
Với da cá sấu, việc chọn da còn đi kèm chọn vân: thợ xoay rập trên tấm da để mặt ngoài túi rơi đúng vùng vảy đẹp, cân đối giữa tỷ lệ sản phẩm và vân. Da cá sấu có độ dày không đều giữa các vùng, nên khâu lạng phía sau cũng phải theo đó mà điều chỉnh.
3. Cắt da theo rập
Rập được đặt lên mặt da, vạch dấu rồi cắt. Đường cắt cần dứt khoát và vuông góc, vì cạnh cắt xiên sẽ lộ ra ở bước sơn cạnh. Thợ cũng tránh những vùng da có khuyết điểm ở các mảng lộ ra ngoài; những vùng đó chỉ dùng cho chi tiết khuất nếu chất lượng cho phép.
4. Lạng da: máy và tay
Lạng da là làm mỏng tấm da hoặc mép da để các lớp chồng lên nhau không bị dày cộm. Xưởng dùng máy lạng tấm và máy lạng mép, kết hợp lạng mép bằng tay trên mặt kính. Máy giúp độ dày đều trên diện rộng; tay thợ xử lý những chỗ cần tinh như góc bo, đầu quai, chỗ gấp mép. Phần thủ công này quyết định nhiều đến việc túi trông gọn hay nặng nề. Bài lạng da là gì giải thích vì sao từng mép da cần được lạng.
5. Ráp và khâu các mảng
Đây là phần nhiều người nghĩ đến đầu tiên khi nói về cách may túi da. Các mảng được dán cố định tạm theo dấu, kẻ đường may, đục lỗ, rồi khâu. Với đường khâu tay, kỹ thuật thường dùng là mũi yên ngựa: hai kim đi ngược chiều qua cùng một lỗ, nên khi một đoạn chỉ đứt, phần còn lại khó bung theo dây chuyền. Chi tiết kỹ thuật có trong bài khâu yên ngựa.
Chỉ là thứ nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn đến tuổi thọ túi. Trên các mẫu túi như TP Karo, xưởng dùng chỉ Gütermann Mara. Cách chọn loại chỉ và màu chỉ được bàn trong bài chỉ khâu đồ da.
6. Lắp khoá kéo và tai khoá kéo
Khoá kéo là chỗ dễ lộ tay nghề nhất. Nếu mép da hai bên không song song, răng khoá sẽ gợn sóng; nếu đầu khoá không được bọc và khâu chắc, phần này sẽ sờn trước. Trên TP Karo, xưởng dùng khoá kéo YKK Nhật Bản, lấy qua nhà nhập khẩu tại Việt Nam. Tai khoá kéo bằng da giúp kéo mở dễ hơn và che đầu kim loại, nhưng cũng là chi tiết nhỏ cần lạng, gấp và khâu rất kỹ.
7. Làm quai và lộn túi
Quai xách thường được làm từ nhiều lớp da, rồi dán, khâu và xử lý cạnh. Chân quai là nơi chịu lực nhiều nhất của túi, nên được tính trước từ bước làm rập. Một số kiểu túi được may rồi lộn ra; công đoạn này cần làm chậm để da không bị gãy nếp hay hằn vết.
8. Mài cạnh, sơn cạnh và kiểm tra
Cạnh da sau khi cắt được chà nhám cho phẳng, rồi sơn nhiều lớp mỏng, giữa các lớp lại mài cho mịn. Trên túi TP Karo, xưởng dùng sơn cạnh Fenice. Cạnh đẹp là cạnh tròn đều, không gợn, không bong mảng. Quy trình này được trình bày trong bài sơn cạnh da. Sau cùng, thợ kiểm tra đường khâu, khoá kéo, quai và phom túi; nếu khách yêu cầu, túi được cá nhân hoá trước khi giao.
Bảng tóm tắt: công đoạn, mục đích và lỗi hay gặp
Bảng dưới đây gom cách may túi da thành từng bước ngắn, kèm lỗi thường gặp ở mỗi bước để dễ đối chiếu khi tự làm hoặc khi xem một chiếc túi đặt làm.
| Công đoạn | Mục đích | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Rập | Định hình kích thước, tỷ lệ, cách ráp | Quên trừ độ dày da ở góc gấp, túi bị lệch phom |
| Chọn da | Đúng da cho từng phần: thân, quai, lót | Dùng da quá mềm cho thân túi cần đứng phom |
| Cắt da | Mảng da đúng rập, cạnh vuông | Cắt xiên, cạnh răng cưa khó sơn |
| Lạng da | Giảm độ dày ở mép và chỗ chồng lớp | Lạng quá mỏng làm yếu da, lạng không đều làm gồ mép |
| Ráp và khâu | Nối các mảng chắc chắn, thẳng hàng | Đục lỗ lệch giữa hai mặt, kéo chỉ lúc căng lúc chùng |
| Khoá kéo | Đóng mở êm, thẳng | Mép hai bên không song song, khoá gợn sóng |
| Quai, lộn túi | Chịu lực, giữ dáng | Chân quai không gia cố, lộn túi vội làm gãy nếp |
| Sơn cạnh, kiểm tra | Cạnh mịn, bền; phát hiện lỗi trước khi giao | Sơn lớp quá dày làm cạnh nứt, bỏ qua bước mài giữa lớp |
Những lỗi hay gặp khi tự may túi da tại nhà
Người mới tìm hiểu cách may túi da thường muốn làm ngay một chiếc túi lớn. Kinh nghiệm từ bàn thợ cho thấy những lỗi dưới đây xuất hiện nhiều nhất:
- Bỏ qua rập giấy, vẽ thẳng lên da. Không có rập, rất khó sửa khi phát hiện sai, và không làm lại được chiếc thứ hai giống chiếc đầu.
- Chọn da theo màu mà quên độ dày. Da đẹp nhưng quá dày khiến góc túi cộm; da quá mỏng thì túi xẹp.
- Không lạng mép. Khi ba bốn lớp chồng lên nhau ở góc, mép túi sẽ dày gấp mấy lần thân.
- Đục lỗ không thẳng. Dụng cụ nghiêng một chút là lỗ mặt sau lệch khỏi đường kẻ. Bài dụng cụ làm đồ da tổng hợp các nhóm đồ nghề cần có.
- Lắp khoá kéo sau cùng. Với nhiều kiểu túi, khoá cần được ráp vào mảng trước khi đóng hông; để cuối thì gần như không còn chỗ thao tác.
- Sơn cạnh một lớp thật dày cho nhanh. Lớp sơn dày dễ nứt khi túi được gập, uốn trong lúc dùng.
Làm túi da handmade cho người mới: nên bắt đầu từ đâu?
Nếu đang tìm hiểu cách làm túi da thủ công để tự làm ở nhà, nên đi từng bậc thay vì bắt đầu bằng mẫu khó:
- Làm vài món phẳng trước: ví thẻ, bao đựng bút, để quen với cắt, đục, khâu và sơn cạnh.
- Chuyển sang túi nhỏ có khoá kéo một mặt, chưa cần hông rời.
- Sau đó mới làm túi có hông, đáy và quai xách, vì đây là lúc rập và lạng da thật sự quan trọng.
- Ghi lại lỗi của từng chiếc và sửa rập cho chiếc sau, giống cách xưởng lưu rập để giữ tỷ lệ.
Tự làm túi là một trải nghiệm đáng có. Điều cần nhớ là tay nghề đến từ số giờ làm, không đến từ một hướng dẫn duy nhất.
Làm túi da theo yêu cầu tại xưởng: mất bao lâu?
Khi quý khách đặt làm túi da theo yêu cầu, toàn bộ 8 công đoạn trên được làm cho riêng chiếc túi đó. Một chiếc túi hoặc clutch cần khoảng 7–10 ngày công để thợ hoàn thiện; tính cả trao đổi mẫu, chọn da và các bước chờ khô, khách nhận túi sau khoảng 15–20 ngày. Riêng TP Karo, thời gian chờ là 20 ngày.
Vài mẫu túi đang làm tại xưởng để tham khảo: túi phụ kiện da nam TP Karo Handheld, túi golf cầm tay TP Valet Clutch, túi da công sở TP Regent và TP Fairway Stallion với đầu ngựa khâu tay bằng chỉ đỏ.
Video: vài công đoạn làm túi tại xưởng
Xem tận mắt sẽ dễ hình dung cách may túi da hơn đọc mô tả. Tai khoá kéo là chi tiết nhỏ nhưng cần làm kỹ. Video dưới đây ghi lại cách xưởng làm tai khoá kéo cho túi:
Và công đoạn lộn một chiếc túi da sau khi may:
Câu hỏi thường gặp về cách may túi da
May một chiếc túi da bằng tay mất bao lâu?
Tuỳ kiểu túi và độ phức tạp. Tại xưởng Thế Phạm, một chiếc túi hoặc clutch cần khoảng 7–10 ngày công; khách nhận túi sau khoảng 15–20 ngày kể từ khi chốt mẫu. Người mới tự làm thường mất lâu hơn vì phải sửa rập và làm lại một số mảng.
Cách may túi da bằng tay cần những dụng cụ gì?
Cơ bản gồm dao cắt da, thước, bút vạch dấu, đục lỗ, kim và chỉ khâu da, kẹp giữ da, giấy nhám và sơn cạnh. Khi làm túi có nhiều lớp, cần thêm dụng cụ lạng mép để mép túi không bị dày.
Người mới nên chọn da gì để tập làm túi da handmade?
Nên chọn da bò có độ dày vừa phải, bề mặt dễ thao tác và không quá đắt, để có thể làm hỏng vài mảng khi tập. Khi đã quen tay, mới chuyển sang các loại da đắt hơn như da bê vân hạt hoặc da cá sấu.
Túi khâu tay có bền hơn túi may máy không?
Mũi yên ngựa khâu tay dùng hai kim đi ngược chiều qua cùng một lỗ, nên khi một đoạn chỉ đứt, phần còn lại khó bung theo dây chuyền. Độ bền thực tế còn phụ thuộc vào da, chỉ, cách gia cố quai và cách sử dụng.
Có thể đặt xưởng làm túi da theo yêu cầu riêng không?
Có. Xưởng trao đổi để thống nhất mẫu, làm rập riêng, chọn da và màu theo yêu cầu, có thể cá nhân hoá. Quý khách có thể ghé xưởng tại Shophouse A14, chung cư 4S Linh Đông (TP.HCM); nên hẹn trước.
Hiểu cách may túi da giúp nhìn một chiếc túi khác đi: sau mỗi đường cạnh tròn, mỗi khoá kéo chạy thẳng là rất nhiều bước chuẩn bị mà người dùng không thấy. Khi chọn túi để dùng hằng ngày, có thể đối chiếu thêm bài cách chọn túi da nam. Nếu muốn xem tận tay các công đoạn này hoặc trao đổi về một chiếc túi riêng, quý khách có thể ghé xưởng đồ da thủ công Thế Phạm tại TP.HCM (nên hẹn trước), gọi hotline/Zalo 0961 65 66 67 hoặc liên hệ với xưởng.
